İnternet ve Bilişim Yoluyla İşlenen Suçlarda Soruşturma Usulü, Banka Blokesi ve Hukuki Süreç

Teknolojinin günlük yaşamın ve finansal sistemlerin merkezine yerleşmesi, ceza hukukunda da yeni ve karmaşık dosya tiplerini beraberinde getirmiştir. Özellikle internet, sosyal medya platformları, mobil bankacılık ve elektronik para sistemleri üzerinden gerçekleşen eylemler; adli makamların en yoğun mesai harcadığı soruşturma konuları arasında yer almaktadır. Bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen suçlar, klasik ceza dosyalarından farklı olarak yüksek düzeyde teknik veri, dijital delil incelemesi ve finansal akış analizi gerektirir.

Adli süreçlerde telafisi güç hak kayıplarının yaşanmaması adına, soruşturmanın ilk aşamasından itibaren uygulanan tedbirlerin ve hukuki hakların doğru bilinmesi büyük önem taşımaktadır.

Bilişim Yoluyla Dolandırıcılık ve Banka Hesaplarının Sorumluluğu

Uygulamada en sık karşılaşılan adli vakalardan biri, Türk Ceza Kanunu’nun 158. maddesinin 1. fıkrasının (f) bendinde düzenlenen “Bilişim sistemlerinin araç olarak kullanılması suretiyle nitelikli dolandırıcılık” suçudur. İlan siteleri, sahte alışveriş sayfaları, phishing (olta) e-postaları veya sosyal medya üzerinden yürütülen organizasyonlarda mağdurlardan alınan paralar genellikle üçüncü kişilerin banka hesaplarına yönlendirilir.

Bu noktada son dönemde yargı organlarının üzerinde durduğu en hassas başlık, “hesap kiralama” ya da “IBAN kullandırma” fiilleridir. Komisyon veya maddi menfaat karşılığında banka hesabını, Papara/elektronik para cüzdanını üçüncü şahıslara devreden kişiler; paranın suçtan elde edildiğini “bilmediklerini” beyan etseler dahi, Yargıtay’ın yerleşik içtihatları doğrultusunda doğrudan suça iştirak eden veya yardım eden konumunda yargılanabilmektedir.

Soruşturma organları, para transferlerinin izini sürerken yalnızca ilk alıcıyı değil, paranın aktarıldığı tüm zincirleme hesap hareketlerini geriye dönük olarak mercek altına alır.

Banka hesabını üçüncü kişilere devrettiği için adli soruşturmayla karşılaşan kişilerin izlemesi gereken yollar hakkında detaylı bilgi edinmek için Av. Berçem Yener’in IBAN mağdurları yazısını inceleyebilirsiniz.

MASAK Blokesi ve Banka Hesaplarına El Koyma Tedbirleri

Bilişim suçları veya yasa dışı bahis (7258 Sayılı Kanun) şüphelerinin mevcudiyeti halinde, finansal akışı kesmek amacıyla idari ve adli tedbirler devreye girer. Bu sürecin ilk ve en etkili adımı MASAK (Mali Suçları Araştırma Kurulu) tarafından uygulanan hesap blokeleridir.

5549 Sayılı Kanun’un 19/A maddesi uyarınca, şüpheli bir para akışı tespit edildiğinde MASAK, ilgili banka hesaplarındaki işlemleri geçici olarak dondurma yetkisine sahiptir. Bu aşamada sürecin hukuki niteliği şu şekilde şekillenir:

İdari Bloke Aşaması: Şüpheli işlem bildirimi üzerine konulan ilk idari bloke süresi kural olarak 7 iş günüdür. Bu süre zarfında finansal analiz uzmanları ve kolluk kuvvetleri paranın kaynağını ve transfer gerekçelerini inceler.
Adli El Koyma Kararı (CMK m.128): Şüphelerin somutlaşması halinde dosya ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı’na aktarılır. Savcılığın talebi ve Sulh Ceza Hakimliği’nin kararı ile hesap üzerindeki kısıtlama adli el koyma tedbirine dönüştürülür.

Haksız veya hatalı işlemler sonucunda mağduriyet yaşayan kişilerin, paranın meşru bir ticari ilişkiden ya da hukuka uygun bir alacaktan kaynaklandığını somut evraklarla (fatura, sözleşme, yazışmalar vb.) belgelendirmesi gerekir. Sürecin detayları ve izlenecek usul yolları hakkında derinlemesine bilgi edinmek için MASAK hesap blokesi kaldırma ve adli süreç rehberi başlığını inceleyebilirsiniz.

Sosyal Medya Suçları ve Dijital Delillerin Sıhhati

İnternet ortamında işlenen bir diğer geniş kategori ise sosyal medya platformları üzerinden gerçekleşen sövme, hakaret, tehdit ile kişisel verilerin hukuka aykırı olarak ele geçirilmesi veya yayılması eylemleridir.

Bu suç türlerinde dosyanın kaderini belirleyen temel unsur, sunulan dijital delillerin hukuki geçerliliğidir (sıhhatidir):

Ekran Görüntüsü (Screenshot) Yeterliliği: Tek başına alınan basit bir ekran görüntüsü, manipülasyona ve montaja açık olması nedeniyle yargılamada tek başına kesin delil kabul edilmeyebilir. URL adresi tespiti, noter onaylı e-tespit tutanakları veya canlı tarama kayıtları delil niteliğini güçlendirir.
IP Adresi ve HTS Analizleri: Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) ile GSM operatörlerinden temin edilen IP çakışmaları, Port bilgileri ve HTS (arama/trafik) kayıtları sayesinde paylaşımın yapıldığı cihaz ve internet aboneliği somutlaştırılır.
Yurtdışı Merkezli Platformlar: X (Twitter), Meta (Instagram/Facebook) gibi şirketlerin veri paylaşım politikaları gereği, hakaret gibi suçlarda kullanıcı kimlik bilgilerini her zaman paylaşmadığı görülmektedir. Ancak yerel adli kolluk (Siber Suçlarla Mücadele Şubesi) alternatif dijital iz takipleri ve açık kaynak araştırmaları ile şüpheliye ulaşabilmektedir.

Siber Suçlarda Arama, El Koyma ve “İmaj Alma” Prosedürü

Bilişim suçlarına ilişkin soruşturmalarda delil elde etme yöntemlerinin başında, CMK’nın 134. maddesinde düzenlenen “Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve el koyma” işlemi gelir.

Hakim kararı üzerine şüphelinin bilgisayar, cep telefonu, harici disk veya sunucularına el konulabilir. Ancak kanunun aradığı en kritik şart, cihazların imajının (birebir dijital kopyasının/bit-stream kopyasının) olay yerinde veya en kısa sürede alınarak bir örneğinin şüpheliye veya müdafiine teslim edilmesidir. İmaj alma işlemi usulüne uygun yapılmadan ya da cihaz bütünlüğü korunmadan elde edilen dijital bulgular, ceza yargılamasında “hukuka aykırı delil” statüsüne düşebilir ve hükme esas alınamaz.

Ceza yargılamasında şüpheli veya sanık sıfatıyla yer alan bireylerin, soruşturmanın başından kovuşturma (dava) aşamasının sonuna kadar kanuni haklarını eksiksiz kullanması hayati önem taşır. Konuya ilişkin adli aşamaların tüm boyutlarını kavramak adına ceza yargılaması aşamaları ve teknik savunma ilkeleri içeriğinden faydalanabilirsiniz.

Açıklama: Bu bilgilendirici içerik, kamuoyunu aydınlatma amacıyla Diyarbakır Ceza Avukatı Av. Berçem Yener tarafından kaleme alınmıştır. Metindeki değerlendirmeler genel nitelikte olup, her adli dosya ve somut olay kendi özel şartları çerçevesinde incelenmelidir

Hukuki Bilgilendirme Notu: Bu bilgilendirici içerik, bilişim sistemleri aracılığıyla işlenen suçlar, banka blokeleri ve ceza yargılamasındaki genel prosedürler hakkında kamuoyunu aydınlatmak amacıyla hazırlanmıştır. İnternet ve finans temelli adli süreçler somut teknik verilere ve her dosyanın kendine özgü delil durumuna dayandığından; metin içeriği doğrudan münferit olaylara uygulanmamalı, her adli durum kendi özel şartlarında değerlendirilmelidir.